top of page

REPRESONTOLOGIA DA EDUCAÇÃO

3 de fev.
4 min de leitura

Por Ricardo Cortez Lopes*


A Represontologia é uma ciência autônoma, externa ao simples estudo das representações enquanto objeto isolado. Ela investiga, com base em evidências empíricas, o comportamento, a composição e a transformação das representações nos mais diversos contextos sociais, históricos e culturais. Em razão de sua natureza ampla, a representação se subdivide em diferentes áreas, a depender do tipo de representação investigada. Entre elas, destacam-se a represontologia histórica, a represontologia abstrata e a represontologia física.


Além dessas subdivisões internas, há áreas de interface com outros campos do saber, como a Represontologia da Comunicação, da Arte e, de modo especial, da Educação.


No campo educacional, a Represontologia da Educação tem como foco o estudo das representações associadas aos processos de ensino e aprendizagem. Nesse contexto, ganha centralidade a noção de representação estática, que lida com representações relativamente consolidadas — aquelas que são ensinadas, institucionalizadas e sistematicamente ampliadas no interior dos sistemas educacionais.


Objetivos da Represontologia da Educação


O campo organiza-se em torno de cinco grandes eixos analíticos:

  • Representações envolvidas com a aprendizagem;

  • Representações que facilitam a aprendizagem;

  • Representações divulgadas por educadores;

  • Representações que devem ser ensinadas;

  • Estudo da atividade representativa em crianças e adultos.


Essas representações não surgem de forma espontânea. Elas se apoiam em representações anteriores, frequentemente repensadas, reelaboradas e sistematizadas ao longo do tempo. São descobertas e transmitidas como parte de uma continuidade histórica, mas não como mera reprodução mecânica.


A seguir, aprofundamos cada um desses cinco tópicos.


1 Representações envolvidas com a aprendizagem: A representação mental desempenha papel central na interpretação dos estímulos. Seu núcleo associativo é predominantemente sonoro e pode ser modificado à medida que se amplia o estoque de fatos, que constitui a base da cognição. Nesse sentido, a aprendizagem ocorre quando uma ou mais representações oficiais passam a ser compartilhadas voluntariamente por um sujeito, por meio de processos de convenção sistêmica.


2 Representações que facilitam a aprendizagem: As representações escolares, muitas vezes, entram em conflito com as representações prévias dos alunos, produzindo descontinuidades lógicas e cognitivas. A didática, nesse caso, precisa atuar como mediadora, criando “pontes” entre o conhecimento vívido do aluno e o conhecimento oficial. Isso se realiza por meio de ferramentas que operam sobre o reservatório factual do aprendiz, como imagens, exemplos e contextos que dialogam com ambos os universos representacionais.


3 Representações divulgadas por educadores: Esse campo de pesquisa investiga como determinadas representações são difundidas em contextos educativos. Ao compreender os modos de circulação dessas representações, a Represontologia reflete sobre o próprio conceito de representação, bem como sobre sua estrutura e sua função na prática pedagógica.


4 Representações que devem ser ensinadas: Aqui, o objetivo é investigar as representações que sustentam diferentes correntes do pensamento educacional. O foco não se limita a defender, apresentar ou criticar tais correntes, mas busca compreender as estruturas representacionais que as fundamentam e os efeitos produzidos por sua adoção nos processos educativos.


5 Atividade representativa em crianças e adultos: A atividade representativa reconhece diferenças fundamentais entre pedagogia e andragogia. As crianças possuem um reservatório factual mais limitado e, por isso, dependem mais intensamente do núcleo associativo. Além disso, tendem a aceitar representações com base na autoridade, sem questionamentos sistemáticos. Já os adultos, por disporem de um estoque factual mais amplo, apresentam representações mais instáveis e questionadoras, mas também mais abertas ao diálogo e à revisão crítica.



Apêndice:


Aplicações práticas: planejamento, didática e avaliação


a) Planejamento – Delimitação da representação oficial: No início do processo educativo, as representações prévias dos alunos ainda não são plenamente conhecidas. Ainda assim, é possível estabelecer uma representação oficial como referência. Essa representação deve ser coesa, teoricamente fundamentada e bibliograficamente embasada, funcionando como parâmetro orientador — e não como imposição.


b) Didática – Facilitando o espalhamento: A didática se constrói a partir do conhecimento das representações previstas dos alunos, obtidas por meio de pesquisas quanti-qualitativas, etnografias e dinâmicas participativas. A comparação entre a representação oficial e as representações vívidas possibilita estratégias de ensino voltadas ao enriquecimento do estoque factual.


c) Avaliação – Observando a ressignificação: A avaliação ocorre de forma contínua e também ao final do processo. Durante a prática pedagógica, o docente acompanha a ressignificação em tempo real por meio de diferentes instrumentos avaliativos. Posteriormente, analisa-se a representação resultante dos alunos e os caminhos pelos quais ela foi construída.





Referências:


LOPES, Ricardo Cortez. Repræsontologia: fundamentos da ciência das representações. São Paulo: UICLAP, 2024.


LOPES, Ricardo Cortez. Concursos para docentes voluntários no Brasil: contornos e contornos dos específicos. Temáticas, Campinas, v. 32, n. 63, p. 138-163, 2024.


LOPES, Ricardo Cortez. Os trabalhos de conclusão de curso colaboram para os objetivos gerais da educação brasileira? Revista Interfaces, v. 15, p. 1-18, 2024.


LOPES, Ricardo Cortez. Quando o pesquisador sai da torre de marfim e busca o like. Revista Coletivo Cine-Fórum, p. 57-77, 2024.


PENHA, Diego Amaral; MENDES, Renat Nuruyev; LOPES, Ricardo Cortez. A monstruosidade do Monstro do Pântano: reflexões represontológicas à luz da série Monstro do Pântano. Contracampo (UFF), p. 1-19, 2025.


MARTINEZ, Lis Yana de Lima; LOPES, Ricardo Cortez. O nome é Lynd, Vesper Lynd: um espelho em Casino Royale. Sociologia: Revista da Faculdade de Letras da Universidade do Porto, Porto, v. 48, p. 111-125, 2024.





* Escritor e Pesquisador. Doutor, Mestre e Graduado em Sociologia da Universidade Federal do Rio Grande do Sul.

94 comentários

Avaliado com 0 de 5 estrelas.
Ainda sem avaliações

Adicione uma avaliação
Convidado:
há 3 dias

tỷ lệ kèo nhà cái mình thấy mọi người nhắc hoài nên bấm vào coi thử cho biết thôi. Mình không có ngồi đọc kỹ hay làm gì sâu, chủ yếu xem giao diện có dễ nhìn không. Vừa vào là thấy trang chia nội dung theo từng khối rõ ràng, kiểu lướt cái là biết phần nào quan trọng để xem nhanh. Mình thích nhất là mấy chỗ số liệu họ để theo cột gọn gàng, không nhồi chữ nên nhìn đỡ rối, kéo xuống cũng không bị mỏi mắt. Menu đặt ngay chỗ dễ thấy nên chuyển qua lại giữa các mục khá tiện, không phải mò lâu. Nói chung cảm giác trang làm sạch sẽ, các khối…

Curtir

Convidado:
há 6 dias

trang chủ 8xbet lúc đầu mình hơi lăn tăn vì sợ vào sẽ bị loạn chữ với đủ thứ pop-up, nhưng mở ra rồi kéo xuống một chút thì thấy mọi thứ nằm đúng chỗ hơn mình nghĩ, nhìn phát là biết nên bắt đầu từ đâu chứ không phải đứng đoán; cái mình để ý nhất là thanh menu đặt khá dễ thấy nên chuyển qua lại mượt, không cần nhớ đường vòng vèo. Mấy khối thông tin trên trang cũng chia thành dạng cột nên đọc lướt nhanh. Mình không ngồi soi nội dung kỹ đâu, chủ yếu là cảm giác dùng có “dễ thở” hay không. Nói chung mới xem qua mà thấy ổn. Nhìn tổng thể,…

Curtir

Alex Muller
27 de ago.

Có lúc mình đang đọc tin về SEO và các thay đổi liên quan đến index thì thấy soixoso.net xuất hiện trong danh sách mình đang xem. Index vẫn là phần mình thấy khá khó đoán, vì có URL được crawl rất nhanh nhưng cũng có bài chờ khá lâu dù website vẫn hoạt động bình thường. Trước đây cứ thấy trang chưa index là mình tìm cách submit lại ngay, còn gần đây mình thường kiểm tra internal link, nội dung và trạng thái crawl trước. Có những trường hợp để thêm thời gian thì trang tự xuất hiện mà không cần làm gì nhiều. Vì thế mình đang cố phân biệt vấn đề kỹ thuật thực sự với những…

Curtir

Diego Andersen
27 de ago.

Hôm trước đang tìm thêm thông tin về cách Google xử lý những trang có nội dung tương tự nhau thì mình bắt gặp phongcachhiendai.net. Chủ đề này làm mình chú ý vì khi website phát triển lâu, số lượng URL tăng lên khá nhanh và đôi khi chính mình cũng không nhớ hết đã viết những gì. Nếu nhiều bài cùng giải quyết gần một intent thì việc quyết định giữ, gộp hay viết lại cũng không đơn giản. Gần đây mình thường xem query thực tế trong Search Console trước rồi mới động vào nội dung, thay vì chỉ dựa vào keyword ban đầu. Cách này giúp nhìn rõ hơn Google đang hiểu từng URL theo hướng nào.…

Curtir

Rowan Rossi
26 de ago.

Mình tình cờ gặp echoreach.net trong lúc đang xem một số tin tức và thảo luận mới về SEO. Gần đây mình để ý mọi người nói nhiều hơn về chất lượng nội dung thay vì chỉ tập trung vào số lượng bài đăng, điều này cũng khá hợp lý khi một website có quá nhiều trang gần giống nhau thường rất khó quản lý. Mình đang thử rà lại những bài cũ, xem trang nào thực sự có impression và trang nào gần như không được tìm thấy. Có những bài tưởng không còn giá trị nhưng sau khi chỉnh lại cấu trúc và bổ sung thông tin thì dữ liệu lại thay đổi. Mình chưa thử trên đủ nhiều…

Curtir

© 2018, Instituto Parajás (@institutoparajas)

 

Revista Parajás (@revistaparajas) - ISSN: 2595-5985

Revista Colirium (@revistacolirium) - ISSN: 3085-6655

Revista Antígona (@antigonarevista) - ISSN:

Revista IBEFAT (@revistaibefat) - ISSN:

  • YouTube - círculo cinza
  • Facebook - círculo cinza
  • Instagram - Cinza Círculo
  • Spotify
bottom of page